Zerdali Nedir? Kayısıdan Farkı, Besin Değeri ve Çekirdek Uyarısı

13/07/2023 Yusuf Yüksel

Zerdali adı, ülkemizde genellikle kayısının küçük meyveli, yabani veya tohumdan yetişen biçimleri için kullanılır. Kayısı Prunus armeniaca türüdür; Prunus persica ise şeftalidir. Zerdaliyi beyaz ve sarı etli şeftali çeşitleriyle açıklamak doğru değildir.

Zerdali ile kayısı aynı mı?

Günlük kullanımda isimler yöreye göre değişebilir. Zerdali denilen meyveler daha küçük veya ekşi olabilir; ancak yalnız rengine bakarak ayrı bir tıbbi özellik atfetmek mümkün değildir. Meyvenin tadı ve büyüklüğü yetiştiği yer, çeşit ve olgunluğa bağlıdır.

Beslenmeye katkısı

Yenilebilir meyve kısmı su, lif ve bitkisel bileşikler içerir. Turuncu meyvelerde bulunan beta-karoten vücutta A vitaminine dönüşebilir. Bu, meyvenin göz hastalıklarını tedavi ettiği veya yaşlanmayı durdurduğu anlamına gelmez. Çeşitli sebze ve meyvelerle birlikte tüketmek tek bir ürüne olağanüstü fayda yüklemekten daha anlamlıdır.

Taze meyve, kuru meyve, reçel ve şerbet aynı porsiyonla karşılaştırılmamalıdır. Kurutmada su azalır; reçelde eklenen şeker önem kazanır. Diyabeti olanlar da meyveyi otomatik olarak yasaklamak yerine porsiyonu kendi beslenme planıyla değerlendirebilir.

Nasıl seçilir ve tüketilir?

Çürük veya küflü olmayan meyveleri seçin, tüketmeden önce yıkayın ve çekirdeğini çıkarın. Taze olarak, sade yoğurtla ya da yulafın yanında kullanılabilir. Reçel yapmak meyveyi tedavi edici hale getirmez; eklenen şeker miktarını göz önünde bulundurun. Küçük çocuklara çekirdeksiz ve yaşına uygun büyüklükte sunun.

Çekirdeği neden ayrı değerlendirmeli?

Meyvenin etli kısmı ile çekirdeğin iç tohumu farklıdır. Özellikle acı kayısı çekirdekleri, vücutta siyanür açığa çıkarabilen amigdalin içerir. EFSA, az miktarların bile zehirlenme riski oluşturabildiğini bildirmiştir. Çekirdeği “B17 vitamini” veya kanserden korunma amacıyla yemek güvenli bir yöntem değildir; çocuklara vermeyin.

Çekirdek yedikten sonra baş ağrısı, bulantı, sersemlik veya nefes almada güçlük olursa acil yardım isteyin; belirtilerin geçmesini beklemeyin. Gıda olarak kullanılan meyveyle konsantre çekirdek ürününü aynı kabul etmeyin.

Kimler dikkat etmeli?

Ağızda kaşıntı veya döküntü oluşan kişiler tüketimi durdurup değerlendirme almalıdır. Dudak-dil şişmesi veya nefes darlığı acildir. Çok miktarda meyve bazı kişilerde karın rahatsızlığı yapabilir; bu durum meyvenin “detoks yaptığı” şeklinde yorumlanmamalıdır.