Kolesterol Nedir? LDL, HDL ve Kan Sonuçları Nasıl Değerlendirilir?
Kolesterol, hücre yapısı ve bazı hormonların üretimi için gerekli bir maddedir. Vücut kolesterol üretir; besinlerden de alınabilir. Sorun kolesterolün varlığı değil, kandaki taşıyıcı parçacıkların ve genel kalp-damar riskinin dengesidir.
LDL, HDL ve trigliserid
LDL ve HDL, kolesterolü taşıyan lipoproteinlerdir. LDL yüksekliği damar duvarında birikim ve kalp-damar hastalığı riskiyle ilişkilidir. HDL kolesterol taşınmasında farklı görevler üstlenir; fakat yüksek HDL, yüksek LDL’nin bütün riskini ortadan kaldırmaz. Trigliserid ise farklı bir kan yağıdır.
Belirti verir mi?
Yüksek kolesterol çoğu kişide belirti oluşturmaz; kan testiyle saptanır. Baş dönmesi, halsizlik, morarma veya mide bulantısından tanı konmaz. Göğüs ağrısı, ani konuşma bozukluğu veya tek taraflı güçsüzlük ise “kolesterol belirtisi” diye bekletilmemeli, olası kalp krizi veya inme açısından acilen değerlendirilmelidir.
Sonuç kaç olmalı?
Laboratuvarın referans aralığı ile kişinin tedavi hedefi aynı şey değildir. Yaş, tansiyon, sigara, diyabet, böbrek hastalığı, aile öyküsü ve önceden kalp-damar hastalığı hedefi değiştirir. Bu nedenle herkese tek bir LDL sınırı vermek yanıltıcıdır. Çocuk sonuçları da erişkin tablolarıyla değerlendirilmez.
Neden yükselir?
Genetik etkenler, beslenme, hareketsizlik ve bazı hastalık veya ilaçlar rol oynayabilir. Zayıf ve hareketli bir kişide de yüksek olabilir. Ailede genç yaşta kalp krizi veya çok yüksek kolesterol varsa bunu hekime söyleyin; ailesel hiperkolesterolemi açısından değerlendirme gerekebilir.
Nasıl yönetilir?
Doymuş yağın azaltılması, lifli besinler, uygun fiziksel aktivite ve sigaranın bırakılması önemlidir. Ancak yüksek riskli kişide ilaç tedavisini yalnız diyet denemek için geciktirmek doğru olmayabilir. Statinler ve gerektiğinde başka ilaçlar kişisel risk değerlendirmesine göre kullanılır.
Kontrol sonucunun düzelmesi, ilacın artık gereksiz olduğu anlamına gelmez; düzelme tedavinin etkisi olabilir. Olası yan etkiyi hekiminizle konuşun. Kontrol zamanını, hedefinizi ve tedavi planını not etmek, farklı tahlilleri gelişigüzel karşılaştırmaktan daha yararlıdır.