Çiçek Hastalığı Nedir? Belirtileri Nelerdir?

Çiçek hastalığı, insanlık tarihinin en yıkıcı salgın hastalıklarından biri olarak görülmektedir. Yüzyıllar boyunca tüm dünyayı etkisi altına almış, milyonlarca bireyin yaşamına mal olmuş ve hayatta kalanlar üzerinde kalıcı etkiler bırakmıştır. Yüksek ateşle başlayan ve vücuda yayılan belirgin döküntülerle seyreden bu hastalık, toplumsal ve ekonomik yapılar üzerinde de derin etkiler yaratmıştır. Tıp tarihini değiştiren çiçek hastalığı, modern aşılama çalışmalarının gelişmesine de zemin hazırlamıştır.

Çiçek Hastalığı Nedir?

Variola virüsü tarafından bulaşan bir hastalıktır. Tarih boyunca insanlık üzerinde derin etkileri olmuştur. Oldukça bulaşıcı ve ölümcül olabilen bir enfeksiyon hastalığıdır. İlk kayıtları binlerce yıl öncesine dayanmakta olan bu hastalık, özellikle Orta Çağ’dan 20. yüzyıla kadar dünyada büyük salgınlara neden olmuş, milyonlarca insanın ölümüne yol açmıştır. Hastalık sadece fiziksel etkileriyle değil, aynı zamanda toplumların demografik yapısını değiştirmesi, savaşların gidişatını etkilemesi ve sağlık sistemlerinin gelişiminde önemli rol oynamasıyla da dikkat çeker. Dünya Sağlık Örgütü’nün yürüttüğü küresel aşılama programları sayesinde çiçek hastalığı, 1980 yılında dünya üzerinde tamamen ortadan kaldırılan (eradikasyon) ilk ve tek insan hastalığı olarak tarihe geçmiştir.

Çiçek Hastalığı Neden Olur?

Çiçek hastalığına, Orthopoxvirus ailesine ait Variola virüsü sebep olur. Bu virüs yalnızca insanlarda hastalığa yol açar ve hayvan rezervuarı yoktur. Bu durum, hastalığın tamamen ortadan kaldırılabilmesini sağlayan en önemli faktörlerden biridir.

Virüsün bulaşma yolları geçmişte şunlardı:

• Hasta kişinin öksürmesi veya konuşmasıyla havaya yayılan damlacıklar
• Döküntülerle doğrudan temas
• Enfekte giysi, çarşaf veya kişisel eşyalar
• Uzun süreli yakın temas

Virüs vücuda girdiğinde, üst solunum yollarından lenf sistemine yayılır. Burada çoğaldıktan sonra kana karışarak tüm vücuda dağılır. Bu sistemik yayılım, hastalığın ağır seyretmesine ve çoklu organ etkilenmesine yol açar.

Çiçek Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Çiçek hastalığı belirtileri genellikle ani ve şiddetli bir şekilde başlar. Hastalık belirgin evreler halinde ilerler ve her evrede farklı klinik bulgular yaşanır. Erken evre, döküntüler ortaya çıkmadan önce grip benzeri belirtiler ile karakterizedir. 39-40°C’ye ulaşan yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı, bel ve sırt ağrıları gözlemlenir. Yoğun halsizlik, bitkinlik, bulantı, kusma, ışığa hassasiyet de yaşanabilir. Ateşin birkaç gün ardından ağız içinde başlayan lezyonlar hızla yüz, saçlı deri, kollar ve bacaklar, avuç içi ve ayak tabanlarına yayılır. Döküntüler sırasıyla kırmızı lekeler, kabarcıklar, irin dolu püstüller ve kabuklanma aşamalarından geçer. Bu süreçte lezyonlar sert, derin ve ağrılıdır. Kabuklar döküldükten sonra ciltte kalıcı izler, pigment değişiklikleri ve bazı vakalarda görme kaybı oluşabilir.

Çiçek Hastalığı Nasıl Geçer?

Çiçek hastalığı, hafif seyreden ve evde dinlenerek atlatılabilecek bir enfeksiyon değildir. Hastalığın sürecinde bağışıklık sistemi virüsle savaşırken ciddi komplikasyonlar gelişebilirdi. Geçmişte hastalık ya bağışıklık kazanılarak ya da ne yazık ki ölümle sonuçlanıyordu. Sağ kalan bireylerde ömür boyu bağışıklık oluşmaktaydı.

Çiçek Hastalığının Tedavisi Var mı?

Çiçek hastalığı aktif dönemlerinde kesin bir antiviral tedaviye sahip değildi. Tedavi esas olarak destekleyici bakım üzerine kuruluydu. Uygulanan yöntemler şunlardı:

• Ateş kontrolü
• Sıvı ve elektrolit dengesinin sağlanması
• İkincil bakteriyel enfeksiyonların önlenmesi
• Cilt lezyonlarının korunması

Hastalığa karşı en etkili yöntem aşılamaydı. Çiçek aşısı, hem hastalığı önlemiş hem de salgınların durdurulmasında etkili olmuştur.

Çiçek Hastalığına Ne İyi Gelir?

Günümüzde aktif vaka olmadığı için bu soru tarihsel bir bakış açısıyla değerlendirilmektedir. Geçmişte hastalığın seyrini hafifletmek için şu yöntemler uygulanmıştır:

• Uzun süreli istirahat
• Yüksek sıvı alımı
• Ateş düşürücü yöntemler
• Lezyonların temiz ve kuru tutulması

Çiçek Hastalığı ile İlgili Sık Sorulan Sorular

Çiçek hastalığı günümüzde tekrar ortaya çıkabilir mi?

Doğal yollarla tekrar görülmesi beklenmez. Ancak biyogüvenlik ve laboratuvar güvenliği açısından global düzeyde takip edilmektedir.

Çiçek hastalığı aşısı hâlâ koruyucu mu?

Geçmişte aşılanan kişilerin uzun süreli bağışıklık kazandığı düşünülmektedir, ancak rutin aşılama artık yapılmamaktadır.

Çiçek hastalığı ile maymun çiçeği aynı mı?

Hayır. Aynı virüs ailesine ait olmalarına rağmen klinik seyirleri, bulaşıcılıkları ve ölüm oranları farklılık göstermektedir.

Çiçek hastalığı neden bu kadar tehlikeliydi?

Yüksek bulaşıcılığı, ağır seyri, kalıcı izler bırakması ve dönemin tıbbi olanaklarının kısıtlı olması nedeniyle büyük bir tehdit oluşturmuştur.