Kortizon: Tanımı, Tedavi Yöntemleri ve Yan Etkileri

Kortizon, insan vücudunda doğal olarak üretilen hormon benzeri bir bileşiktir. Eksikliği, bazı sağlık sorunlarına yol açabilir. Kortizonun yetersiz sentezlenmesi durumunda, hastalar için kortizon replasman tedavisi uygulanır. Bu tedavi, bağışıklık sistemi ve vücudun kendini onarma mekanizmaları için kritik öneme sahiptir. Eğer vücutta yeterince kortizon bulunamazsa, dışarıdan, yani sentetik hormon olarak kortizon verilmelidir. Vücutta sentezlenemeyen bu sentetik form, kortizol olarak adlandırılır. Kamuoyunda kortizon ve kortizol terimlerinin yanlış bir şekilde kullanımı bulunmakta ve kortizonun olumsuz etkileri hakkında yanlış algılar mevcuttur. Ancak, kortizol tedavisinin yan etkileri olsa da, hastalara önemli tedavi imkânları sunar. Her ilacın, küçük de olsa yan etkileri olabilir. Kortizon tedavisinin yan etkileri, doktor kontrolü sağlandığı ve önerilere uyulduğu sürece yönetilebilir.

Kortizon Ne İşe Yarar?

Kortizon, vücuttaki protein ve yağ yapılı moleküllerin glikoza dönüşümünde büyük rol oynar. Kortizon, tedavi öncesinde musküler enerjiyi artırarak kan şekerini yükseltir. Açlık anlarında ya da düşük kalorili gıda alımı sırasında kortizon, yağ depolarından ve protein moleküllerinden glikoz üretimine yardımcı olur ve böylece kan şekerini dengeler.

Son yıllarda, kortizonun bir diğer önemli kullanım alanı bağışıklık sisteminin işleyişidir. İmmünolojik hastalıklar için kortizol ve kortizon içeren ilaç preparatları sıklıkla hayati önem taşır. Özellikle kronik hastalıklar için, kortizon tedavisi hayati bir çözüm sunmaktadır. İmmün sistemde kortizona başvurulan durumlar genelde immün baskı gereken hastalıklardır. Organ nakli gibi durumlarda, vücudun nakil organını yabancı olarak algılaması durumunda, kortizon kullanımı ömür boyu sürebilir.

Kortizon, trombosit, alyuvar, hemoglobin ve PMNL (polimorfonükleer lökosit) hücrelerinin sayısını artırarak kan üretimi ve bağışıklık sisteminin onarımı gibi birçok alanda önemli katkılar sağlar.

Oral, parenteral (damar içi) veya krem şeklinde uygulanan kortizon, birçok hastanın hayati işlevlerini düzenlemede fayda sağlar. Sentetik kortizon formlarının üretilmesi, hastanede yatış sürelerini kısaltmakta ve hastaların yaşam kalitesini artırarak, tedavi süreçlerindeki hataları minimize etmektedir.

Kortizon Hangi Hastalıkların Tedavisinde Kullanılır?

Kortizon, çeşitli kronik ve yaşamı tehdit eden hastalıklar ile akut durumlarda birincil tedavi edici olarak kullanılır. Kortizonun yan etkileri göz önünde bulundurulduğunda, birçok hastalığın ölüm oranını düşürme yeteneğine sahiptir. Bazı durumlarda kortizon kısa süreli, bazılarında ise uzun süreli olarak kullanılabilir. Aşağıda, kortizonun uzun süreli olarak reçete edildiği ve hastanın yaşam konforunu artıran hastalıklar yer almaktadır:

• Cushing sendromu
• Addison hastalığı
• Konjenital adrenal hiperplazi (KAH)
• Anemi
• Romatoid artrit
• Romatik kardit
• Nakil gibi fiziksel stres olayları
• Cilt hastalıkları (liken planus, eritem, keloid, kronik dermatit, egzema, psoriasis)
• Alerjik ve anafilaktik reaksiyonlar
• Şok tablosu
• Bronşiyal astım
• Kronik aktif hepatit, siroz, subakut hepatik nekroz gibi karaciğer hastalıkları
• Sistemik lupus eritematozus (SLE), glomerülonefrit gibi böbrek hastalıkları
• Akut respiratuar distres sendromu (ARDS)
• Hiperkalemi, inflamatuvar bağırsak hastalıkları
• Göz iltihabı

Hastalıkların gelişim sürecinin yanı sıra, hastanın öyküsü, diğer tedavi seçenekleri ve bakım süreçleri, en uygun tedavi modelini belirlemede etkilidir. Bu nedenle, yukarıda belirtilen hastalıkların kortizon tedavisine ihtiyaç duyması halinde, tedavi sürecinin nasıl işleyeceği için doktor takibi gereklidir. Aksi halde, yan etkilerin ortaya çıkma riski söz konusu olabilir.

Kortizon Yan Etkileri Nelerdir?

Kortizon yazıldığında veya ömür boyu kullanılması gerektiğinde, ilk akla gelen yan etkiler genellikle hastalar tarafından endişeyle karşılanır. Ancak, kortizonun yan etkileri, tedavi ettiği hastalıkların kalıcı etkileri düşünüldüğünde tolere edilebilecek düzeydedir. Yan etkileri en aza indirmek için tedavi süresince uygun bir beslenme ve egzersiz programı oluşturulması önemlidir. Kortizonun en belirgin etkisi insüline karşıt bir etki yaratmasıdır; bu da kan şekerinin yükselmesine yol açarak kilo alımını tetikleyebilir. Doğru beslenme, tuz ve şekerden kaçınma, yeşillikleri daha fazla tüketme ve yeterli fiziksel aktivite ile yan etkilerin azaltılması mümkün olabilir. Bununla birlikte, kortizonu uzun süre kullanmanın yan etkileri şunlardır:

• Katabolik etki (yıkım etkisi) ile büyüme durdurulması ve protein kaybı
• Gövde ve üst kısımda yağ dokusunun artışı, bacaklarda incelme
• Göz tansiyonu
• Öfori ile ortaya çıkan anormal ruh hali ve buna bağlı uykusuzluk
• Ödem, hipokalemik alkaloz
• Osteoporoz
• Hipertansiyon
• D vitamini seviyesinde azalma
• Halsizlik ve çabuk yorulma
• Enfeksiyonlara yatkınlık

Bu yan etkiler, hastalarda kısa ya da uzun dönemde gelişebilir. Kortizonun kullanım şekli, bu yan etkilerin çoğunu azaltmak veya tamamen ortadan kaldırmak için önemlidir. En etkili sonuçlar için kortizon, sabah aç karnına alınmalıdır. Mümkün olduğunda, her gün kullanmak yerine gün aşırı tercih edilmelidir. Ayrıca, kortizon kullanımının aniden bırakılmaması, dozun yavaş yavaş azaltılarak kesilmesi gerekir. Tuz ve şekerden fakir bir diyet önerilmeli, bol su tüketimi yapılmalıdır. Kalp ve D vitamini takviyeleri doktor önerisiyle alınabilir ve protein açısından zengin bir beslenme tercih edilmelidir. Enfeksiyona yatkınlık nedeniyle canlı aşı kullanımı riskli olabilir. Ayrıca, diğer ilaçlarla etkileşim olasılığı göz önüne alınarak, yeni bir ilaç ya da vitamin takviyesi söz konusu olduğunda mutlaka doktora bilgi verilmelidir.

Kortizonun hastalıklardaki kullanımı, son zamanlarda birçok hastalığın önlenmesini sağlamaktadır. Kortizon tedavisinin olumlu etkileri, yan etkilere nazaran daha kontrol edilebilir düzeydedir. Kısa veya uzun süreli kortizon tedavisi hakkında uzman hekime danışmak, tedavi sonrası izlenecek süreçler için randevu alarak muayene olmak faydalı olacaktır.