Beyin Tümörü: Belirtiler ve Tedavi Seçenekleri

Beyin tümörleri, benign (iyi huylu) ve malign (kötü huylu) olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

İyi huylu tümörler genellikle tedavi edilmesi kolay olanlardır, çünkü cerrahi yöntemle çoğu zaman tamamen çıkartılabilirler. Tekrar etme ve yeninden büyüme ihtimalleri, kötü huylu tümörlere göre çok daha düşüktür.

Kötü huylu beyin tümörleri, çevre dokuları tahrip eden ve sık tekrar eden tipteki hücrelerden oluşur. Bazıları, beynin kendi hücrelerinden oluşurken, bazıları vücudun başka bölgelerinden beyne yayılır. Diğer organlardaki kanser hücrelerinin, örneğin akciğer, meme, karaciğer, mide ve rahim gibi, beyne ulaşması durumunda bu duruma tıpta metastaz denir. Beynin kendi hücrelerinden oluşan tümörler, primer beyin tümörleri olarak adlandırılır. Vücudun diğer sistemlerinde oluşup beyne sıçrayan tümörler ise metastatik beyin tümörleri olarak bilinir.

Kötü huylu ve beynin kendi hücrelerinden kaynaklanan tümörler, vücudun diğer bölgelerine yayılmıyor olabilir; ancak beynin veya omuriliğin uzak bölgelerine yayılmaları mümkündür. Tümör hücreleri, gözle görülmeyecek şekilde beyin hücre lifleri boyunca yayıldıkları için tamamıyla çıkartılmaları çoğu zaman mümkün olmamaktadır. Hem hücreler arasındaki yayılım hem de beyin omurilik sıvısı yoluyla yayılma, sinir sisteminin farklı alanlarında sorunları tetikleyebilir.

Beyin tümörlerinin oluşum nedenleri henüz bilinmemektedir. Çevresel faktörler, genetik özellikler ve viral etkenler üzerinde farklı olasılıkların araştırmaları sürdürülmektedir. Yapılan geniş çaplı çalışmalarda, birincil beyin tümörleri her yıl yüz bin bireyde dokuzunda görülmektedir. Vücudun diğer sistemlerinden beyne sıçrayan tümörler de benzer oranlara sahiptir. Son dönemlerde metastatik tümörlerin artış göstermesi dikkati çekmektedir. Bunun çeşitli nedenleri arasında kanser hastalarının yaşam sürelerindeki uzama ve gelişmiş görüntüleme teknikleri ile tümör tespitinin kolaylaşması sayılabilir.

Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler genellikle tümörün boyutuna ve beynin etkilediği bölgeye bağlı olarak gelişir. Tümör büyümeye devam ettikçe, beynin diğer bölgelerini de etkileyerek yeni belirtilerin ortaya çıkmasına yol açabilir. Belirtiler bazen o kadar yavaş gelişir ki, tümörün büyümesi ile tanı konması arasında uzun bir süre geçebilir.

Beyin içinde bir tümör oluştuğunda kafatası genişleyemeyeceğinden, tümör beyne baskı yaparak büyür. Kafadaki basıncın artması sonucu şiddetli baş ağrıları görülebilir ve hasta genellikle sabahları baş ağrısıyla uyanır. Ağrı gün içinde azalabilir. Kusma ise diğer yaygın belirtilerden biridir; hasta genellikle sabah uyanınca kusmaya başlar. Genel bir durgunluk ve uyuşukluk durumu ortaya çıkar. Hareketlerde koordinasyon bozuklukları yaşanabilir. Farklı tipte epileptik nöbetler de ortaya çıkabilir.

Bunların yanı sıra, tümörün yerleşim yerine bağlı olarak görme bozuklukları, kulağın çınlaması veya sağırlık, koku duyusunun kaybı, konuşma güçlüğü ve kol ile bacaklarda kuvvetsizlik gibi birçok şikayet de gelişebilir.

Risk Faktörleri Nelerdir?

Birincil beyin tümörleri her yaş grubunda görülebilirken, metastatik beyin tümörleri genellikle erişkinlerde daha yaygındır. Birincil beyin tümörleri, 15 yaşına kadar olan çocuklarda kanserden kaynaklanan ölümler arasında ikinci en sık nedeni oluşturur. Özellikle ilk 10 yaş içinde bu tümörler sıkça görülmektedir.

15-34 yaş arasındaki erişkinlerde kanserle ilişkili ölümler arasında ikinci en yaygın neden olarak belirtilmektedir. Ayrıca, 35-54 yaş arası erişkinlerde birincil beyin tümörleri, kanser kaynaklı ölümlerin üçüncü en sık nedenidir.

Beyin tümörlerinin kesin oluşum nedeni henüz bilinmemektedir. Radyasyon, bazı kimyasallar, virüsler ve kromozom değişiklikleri gibi farklı faktörlerden bahsedilebilir.

Nasıl Tedavi Ediliyor?

Beyin tümörlerinin tedavisinde, beyin cerrahı, radyasyon onkoloğu ve medikal onkolog gibi uzmanların ve deneyimli hemşirelerin ortak çalışmaları gerekmektedir.

Tanıya yönelik çeşitli incelemelerin ardından bir veya daha fazla tedavi yöntemi seçilebilir. Beyin tümörlerinde ana tedavi yöntemleri cerrahi müdahale, ışın tedavisi ve kemoterapidir. Bu yöntemler bireysel olarak ya da birlikte uygulanabilir.

Cerrahi Müdahale: Beyin tümörlerinde ilk tercih edilen ve en etkili tedavi yöntemi, cerrahi olarak tümörün çıkarılmasıdır. Teknolojinin gelişmesi sayesinde, tümör cerrahisi alanında büyük ilerlemeler kaydedilmiştir. Ameliyat mikroskobu ile derin ve hassas yerlerdeki tümörleri çıkarmak mümkündür. Ayrıca, Nöronavigasyon cihazının kullanımı sayesinde özellikle derin yerleşimli ve küçük tümörlerin çıkarılması daha kolay hale gelmiştir. Bu cihazın bilgisayarına yüklenen üç boyutlu hasta görüntüleri yardımıyla, normal beyin dokusuna en az zarar verilerek ve daha küçük kesilerle işlem yapılabilmektedir. Böylece daha önce ulaşılamadığı düşünülen pek çok tümör çıkarılabilir hale gelmiştir. İyi huylu tümörlerde, cerrahi ile tümör tamamen çıkarılmakta ve hasta sağlığına kavuşmaktadır. Kötü huylu tümörler, komşu dokulara yayılmış olabilir. Bu nedenle, tümörlerin sınırları net olarak ayırt edilmemektedir. Kötü huylu olduğu veya yerleşim yeri itibarıyla, bazı tümörlerin tamamı çıkartılamayabilir; bir kısmı yerinde bırakılabilir. Tümörün kısmen çıkarılması, hastanın şikayetlerini azaltırken kafa içindeki basıncı düşürebilir. Ayrıca, kalan küçük tümör kitlesi, diğer tedavi yöntemlerine daha iyi yanıt verir hale gelir ve doku tanısı alımına yardımcı olabilmektedir. Cerrahi müdahaleyle tümörün büyük bölümünün çıkarılması, hastanın yaşam süresini uzatmakta ve kalitesini artırmaktadır. Çıkarılan kitlenin patoloji uzmanları tarafından değişik boyama teknikleri kullanılarak mikroskop altında incelenmesiyle hücre tipi belirlenmektedir.

Işın Tedavisi: Tümör hücrelerinin çoğu ışın tedavisine duyarlıdır. Işın tedavisi, tümör hücrelerinin normal dokulara zarar vermeden öldürülmesi esasına dayanmaktadır. Uygulamada geleneksel ışın tedavisi, tümör içi ışın tedavisi ve Cyberknife® gibi çeşitli yöntemler kullanılmaktadır; her birinin kendine has avantajları ve dezavantajları bulunmaktadır.

Kemoterapi: Tümör hücrelerini öldürmekte etkili ilaçların kullanıldığı bir tedavi yöntemidir. Kemoterapi, cerrahi tedavi veya ışın tedavisinden önce ve sonra uygulanabilir. Hangi ilaçların ve bu ilaçların birlikte nasıl kullanılacağı, tümör tipine bağlı olarak değişiklik gösterir. Bu noktada onkolog ve beyin cerrahının işbirliği önem taşımaktadır.