Felç (İnme) Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri

Felç, ani gelişen ve yaşamı tehdit edebilen ciddi bir nörolojik durumdur. Beyne akan kanın azalması veya kesilmesi neticesinde oluşan bu durum, beynin belirli bir bölgesinde hasara yol açarak vücudun bir kısmında hareket, konuşma veya duyusal kayıplara neden olabilir. Halk arasında yaygın olarak inme olarak bilinen felç, zamanında müdahale edilmediğinde kalıcı sakatlıklara ve hayati tehlikelere yol açabilir. Günümüzde tıbbi tedavi ve nöro-rehabilitasyon alanındaki gelişmeler sayesinde felç sonrası iyileşme olanakları artmıştır; ancak erken teşhis ve doğru müdahale hâlâ kritik öneme sahiptir.

Felç (İnme) Nedir?

Felç, beyne giden kan akışının ani şekilde azalması veya tamamen durması sonucunda meydana gelen ciddi bir nörolojik durumdur. Tıpta sıklıkla inme olarak adlandırılan bu durum, beynin ilgili bölgesinde işlev kaybına neden olur ve vücudun bir tarafında zayıflık, konuşma bozukluğu veya bilinç değişiklikleri gibi belirtilerle kendini gösterir. Felç aniden ortaya çıkabilir ve acil müdahale gerektirir. Erken tanı ve hızlı tedavi, kalıcı hasarın önlenmesi açısından son derece önemlidir.

Felç ve İnme Arasındaki Fark Nedir?

Günlük dilde felç ve inme terimleri sıklıkla eşanlamlı olarak kullanılmakla birlikte, tıbbi açıdan inme, beyin damarlarında gerçekleşen bir olaydır; felç ise bu olayın sonucunda meydana gelen hareket veya duyusal kaybı belirtir. Yani inme, neden; felç ise sonuçtur. Her inme felçle sonuçlanmayabilir, ancak felçlerin büyük bir kısmı inme sonrası gelişir. Bu ayrım, hastalığın doğru anlaşılması ve tedavi planının oluşturulması açısından önem taşır.

Sinirsel Felç (Nörolojik Felç) Nedir?

Sinirsel felç, merkezi veya periferik sinir sisteminde oluşan hasar neticesinde kasların hareket edememesi veya duyuların kaybolması durumudur. Bu durum sadece inme ile değil; beyin, omurilik veya sinir hasarına yol açan travmalar, tümörler, enfeksiyonlar ve bazı nörolojik hastalıklar nedeniyle de oluşabilir. Sinirsel felçte hasarın yeri ve yaygınlığı, belirtilerin şiddetini doğrudan etkiler. Bazı durumlar geçici olabilirken, bazıları kalıcı fonksiyon kaybına yol açabilir.

Felç Çeşitleri Nelerdir?

Felç, etkilenen vücut bölgesine ve hasarın yaygınlığına göre farklı türlerde sınıflandırılır. Bu sınıflama, hastanın tedavi ve rehabilitasyon sürecini düzenlemeye yardımcı olur.

Felç çeşitleri genel olarak şu şekildedir:

• Hemipleji: Vücudun sağ veya sol yarısının felci
• Parapleji: Her iki bacağın felci
• Tetrapleji: Hem kolların hem bacakların felci
• Monopleji: Tek bir kol veya bacağın felci

Felç (İnme) Türleri

İnme, oluşum mekanizmasına göre iki ana gruba ayrılmaktadır. Bu ayrım, acil tedavi yaklaşımını belirleyen en önemli unsurlardan biridir.

İnme türleri şu şekildedir:

• İskemik inme: Beyin damarının pıhtı ile tıkanması ile meydana gelir
• Hemorajik inme: Beyin damarının yırtılması ve kanama oluşmasıyla gelişir

İskemik inme en yaygın türdür. Hemorajik inme ise daha az görülmekle birlikte genellikle daha şiddetli seyreder.

Enfeksiyonlar ve Çocuk Felci

Bazı enfeksiyonlar sinir sistemini etkileyerek felç tablosuna yol açabilir. En sık bilinen örnek çocuk felci (poliomyelit)dir. Polio virüsü, omurilikteki motor sinir hücrelerine zarar vererek kaslarda kalıcı zayıflık ve felce neden olabilir. Günümüzde aşılama ile çocuk felci büyük ölçüde kontrol altına alınmış olsa da, aşısız bireylerde hala risk oluşturabilir. Ayrıca menenjit, ensefalit gibi merkezi sinir sistemi enfeksiyonları da felç benzeri nörolojik tablolara yol açabilir.

Felç Belirtileri Nelerdir?

Felç belirtileri genellikle ani başlamaktadır. Beynin etkilenen bölgesine bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Çoğu zaman vücudun bir tarafında yoğunlaşan belirtiler dikkat çekmektedir. Bu belirtiler dakikalar içinde ilerleyebilir ve hızla kötüleşebilir; bu nedenle erken fark edilmesi ve acil müdahale kritik öneme sahiptir.

Felçte sık görülen belirtiler şu şekildedir:

• Yüzde ani kayma veya asimetri
• Kol veya bacakta güçsüzlük, uyuşma
• Konuşma bozukluğu veya kelimeleri anlayamama
• Görme kaybı veya çift görme
• Şiddetli ve ani baş ağrısı
• Denge kaybı ve baş dönmesi

Kısmi Felç Belirtileri Nelerdir?

Kısmi felç, vücudun tamamını değil sadece belirli bir bölgesini etkileyen felç türüdür. Bu durum bazen hafif belirtilerle başlayabilir ve geç fark edilebilir. Yine de, kısmi felç ciddi bir nörolojik hasarın belirtisi olabilir. Özellikle el, kol, yüz veya bacakta sınırlı güç kaybı ile kendini gösterebilir.

Kısmi felçte görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Tek elde veya ayakta güçsüzlük
• Yüzün bir tarafında hissizlik
• İnce motor becerilerde bozulma
• Konuşurken peltekleşme
• Hafif denge problemleri

Felç Başlangıcını Nasıl Anlarız?

Felç belirtilerini erken tanımak, kalıcı hasarın önlenmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Bu amaçla kullanılan FAST testi, felç belirtilerini hızla fark etmeye yardımcı olur. Yüzde asimetri, kolda zayıflık ve konuşma bozukluğu gibi belirtiler varsa derhal acil yardım çağrılmalıdır. Unutulmamalıdır ki, felç durumunda “zaman beyin demektir” ve geçen her dakika beyin hücrelerine zarar verir.

Felç Anında Ne Yapılmalı?

Felç şüphesi taşıyan bir bireyde zamanla yarış söz konusudur. İlk saatlerde yapılacak sağlıklı müdahale, beyin hasarını azaltabilir ve kalıcı sakatlık riskini minimize edebilir. Bu nedenle belirtiler fark edildiği anda acil yardım çağrılmalıdır; hastanın kendi imkânlarıyla hastaneye gitmesi süre kaybına yol açabilir.

Felç anında yapılması gerekenler şunlardır:

• 112 Acil hemen aranmalı ve belirtiler net bir şekilde aktarılmalıdır.
• Hasta yatırılmalı, başı hafifçe yana çevrilmelidir.
• Yiyecek, içecek veya ilaç verilmemelidir.
• Bilinç kaybı varsa solunum kontrol edilmelidir.
• Belirtilerin başladığı saat mutlaka kaydedilmelidir.

Felç Tanısı Nasıl Konur?

Felç tanısı, klinik muayene ve görüntüleme yöntemlerinin birleşimiyle konulmaktadır. Acil serviste ilk olarak nörolojik muayene yapılır ve hastanın bilinç durumu, kas gücü, konuşma ve refleksleri değerlendirilir. Ardından, inmenin türünü belirlemek amacıyla çeşitli görüntüleme yöntemlerine başvurulur.

Tanıda kullanılan ana yöntemler şunlardır:

• Beyin BT (Bilgisayarlı Tomografi): Kanama varlığını hızlı bir şekilde gösterir
• Beyin MR: İskemik inmenin erken tanısında etkilidir
• BT/MR anjiyografi: Damar tıkanıklıklarını gösterir
• Kan testleri: Pıhtılaşma, enfeksiyon ve metabolik nedenleri araştırır
• EKG ve EKO: Kalp kaynaklı pıhtı riskini değerlendirir

Felç (İnme) Tedavisi Nasıl Yapılır?

Felç tedavisi, inmenin türüne ve hastanın genel durumuna göre planlanmaktadır. İskemik inme durumunda, uygun hastalarda pıhtıyı eritici ilaçlar (trombolitik tedavi) veya mekanik pıhtı çıkarma işlemleri uygulanabilir. Hemorajik inmede ise kanamanın kontrol altına alınması ve beyin basıncının düşürülmesi hedeflenir.

Felç tedavisinin temel amaçları şu şekildedir:

• Beyin dokusunun daha fazla zarar görmesini önlemek
• Hayati fonksiyonları stabil tutmak
• Komplikasyonları (beyin ödemi, enfeksiyon vb.) önlemek
• Rehabilitasyon sürecini erken başlatmak

Felçli Kol ve Bacak Nasıl İyileşir?

Felç sonrası kol ve bacakta meydana gelen güç kaybının iyileşmesi, erken ve düzenli rehabilitasyon ile mümkündür. Beyin, hasarlı bölgelerin görevlerini kısmen başka alanlara devredebilme yeteneğine sahiptir. Buna nöroplastisite denir. Fizik tedavi ve egzersizler bu süreci destekler.

İyileşme sürecinde uygulanan yöntemler şu şekildedir:

• Fizik tedavi ve rehabilitasyon programları
• Kas güçlendirme ve germe egzersizleri
• Denge ve yürüyüş eğitimi
• Ergoterapi (günlük yaşam becerileri)
• Gerekirse robotik rehabilitasyon ve cihaz destekleri

Felç Sonrası İyileşme Şansı Neye Bağlıdır?

Felç sonrası iyileşme her hastada farklılık göstermekte ve birçok faktöre bağlıdır. İlk müdahalenin ne kadar hızlı yapıldığı en önemli belirleyiciler arasındadır. Ayrıca, hastanın yaşı, inmenin şiddeti, etkilenen beynin bölgesi ve rehabilitasyona uyum gibi unsurlar da sonucu etkiler.

İyileşmeyi etkileyen temel faktörler şunlardır:

• İnme türü ve yaygınlığı
• Tedaviye başlama süresi
• Hastanın yaşı ve genel sağlık durumu
• Rehabilitasyonun düzenli yapılması
• Aile ve sosyal destek

İnme Riskini Azaltmak İçin Neler Yapılabilir?

İnmenin büyük bir kısmı önlenebilir risk faktörleri ile ilişkilidir. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve düzenli sağlık kontrolleri, inme riskini önemli ölçüde azaltabilir.

Risk azaltmak için dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

• Tansiyon, diyabet ve kolesterol değerlerinin kontrol altında tutulması
• Düzenli fiziksel aktivite
• Sağlıklı ve dengeli beslenme
• Kalp ritim bozukluklarının tedavisi
• Düzenli doktora muayene

Felç (İnme) ile İlgili Sık Sorulan Sorular

Felç başlangıcı nasıl olur?

Felç genellikle ani başlayan belirtilerle ortaya çıkar. Yüzde kayma, kol veya bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu ve ani görme kaybı en sık görülen erken bulgulardır. Belirtiler dakikalar içinde gelişebilir ve hızla ilerleyebilir; bu nedenle ilk belirtiler fark edildiğinde acil müdahale gereklidir.

Felç hastalığı geçer mi?

Felcin tamamen geçip geçmemesi; inmenin türüne, şiddetine ve tedaviye ne kadar erken başlandığına bağlıdır. Hafif ve erken müdahale edilen vakalarda önemli ölçüde iyileşme sağlanabilir. Ancak bazı hastalarda kalıcı hareket veya konuşma bozuklukları görülebilir. Düzenli rehabilitasyon iyileşme şansını artırır.

Felç ne anlama gelir?

Felç, beynin belirli bir bölümünün hasar görmesi sonucu vücudun bir kısmında hareket ve/veya duyusal kaybın olması anlamına gelir. En yaygın nedeni inmedir. Felç geçici olabileceği gibi kalıcı da olabilir; etkilenen bölgeye bağlı olarak belirtiler farklılık gösterir.

Geçici inme (TIA) nedir?

Geçici iskemik atak (TIA), inme belirtilerinin ortaya çıkmasına rağmen 24 saatten kısa sürede tamamen düzelmesi durumudur. Kalıcı hasar bırakmaz, ancak ciddi bir uyarı işaretidir. TIA geçiren bireylerde ileride gerçek inme riski yüksektir; bu nedenle mutlaka değerlendirilmelidir.

İnme ve felç arasındaki fark nedir?

İnme, beyinde meydana gelen damar kaynaklı bir olaydır; felç ise bu olayın sonucu olarak ortaya çıkan hareket veya duyusal kaybıdır. Her inme felçle sonuçlanmayabilir, ancak felçlerin çoğu inme sonrası gelişmektedir. Tıbbi olarak inme neden, felç ise sonuçtur.

Yüz felci nedir, nasıl anlaşılır?

Yüz felci, yüz kaslarını kontrol eden sinirin hasar görmesi sonucu meydana gelir. Yüzün bir tarafında sarkma, göz kapatamama ve ağız köşesinde düşme gibi belirtilerle kendini gösterir. Ani gelişen yüz felci, inme belirtisi olabileceği için acil değerlendirme gerektirir.

Felç için hangi bölüme ve doktora başvurulmalı?

Felç şüphesi durumunda öncelikle acil servise başvurulmalıdır. Tanı ve tedavi süreci genellikle Nöroloji bölümünde yürütülmektedir. Rehabilitasyon aşamasında ise Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon uzmanları devreye girmektedir.